تقسيم‌بندي‌هاي تصميمات در زنجيره تأمين

بررسي حوزه‌هاي تصميم‌گيري در زنجيره تأمين و مقايسه بين تقسيم‌بندي‌هاي تصميمات در زنجيره تأمين با نگرش زنجيره تأمين سبز

نويسنده: سينا سليمي املشي

مقدمه

زنجيره تأمين، مجموعه‌اي از شرکت‌ها، سازمان‌ها، تامين کنندگان، توليدکنندگان، انبارها، عمده‌فروش‌ها، توزيع کننده‌ها و خرده‌فروش‌ها است. وجه تسميه زنجيره به خوبي توصيف کننده ارتباط بين اين عناصر است. عناصر  زنجيره تأمين بر روي يکديگر اثر مي‌گذارند  شرکت‌ها و سازمان‌هاي مرتبط در زنجيره تأمين مي‌توانند با تبادل اطلاعات و هماهنگ کردن فعاليت‌هاي زنجيره تأمين، جريان کالا از تأمين کننده به مصرف کننده را بهينه کرده و هزينه‌هاي سيستم زنجيره تأمين را کاهش دهند و علاوه بر آن چابکي سيستم زنجيره تأمين را افزايش داده و يا در يک سطح قابل قبول حفظ کنند. بدين ترتيب واکنش سيستم را در برابر عرضه و تقاضا و تغييرات آنها بهبود دهند.  

حوزه‌هاي تصميم‌گيري

تصميمات مختلفي بايد در زنجيره تأمين اتخاذ شود تا کارائي و پويائي زنجيره تأمين حفظ شود.  بطور کلي حوزه‌هاي اصلي در زنجيره تأمين را مي‌توان در قالب حوزه‌هاي زير بيان کرد.

  1.   حوزه تسهيلات زنجيره تأمين
  2. حوزه جريان مواد و موجودي‌ها
  3.   حوزه اطلاعات و سيستم‌هاي اطلاعاتي
  4.  حوزه مرتبط با مشتري و احتياجات مشتري

حوزه تسهيلات  زنجيره تأمين

در اين بخش به دنبال تصميم‌گيري در مورد  تعداد، مکان و طراحي تسهيلات فيزيکي مرتبط با توليد و ذخيره‌‌سازي مواد هستيم اين تسهيلات مي‌تواند کارخانه توليدي، انبار مواد اوليه، انبار محصولات نهائي،  تعداد رده‌ها، طراحي آنها و بخش‌هايي از اين نظر باشند [2]

حوزه جريان مواد و موجودي‌ها

در اين بخش به دنبال تصميم در مورد انتخاب تأمين کننده مواد اوليه، نحوه حمل و نقل، نوع توزيع و مراکز توزيع موجودي‌ها، وظايف خرده فروش‌ها و عمده فروش‌ها و واحد توليد درباره مواد و موجودي‌ها، سطح موجودي انبارها و ذخيره اطمينان، نحوه سفارش‌دهي و استراتژي‌هاي نگهداري موجودي، مقدار سفارش‌دهي و بازه‌هاي زماني سفارش‌دهي، و ... هستيم[2]

حوزه اطلاعات و سيستم‌هاي اطلاعاتي

در اين حوزه به دنبال طراحي سيستم‌هاي اطلاعاتي و سياست‌هاي انتخاب اطلاعات و گزارش‌هاي دوره‌اي آماري و نحوه پيش‌بيني تقاضا و ارتباط بين اجزاي زنجيره تأمين از نظر انتقال اطلاعات هستيم.[2]

حوزه مرتبط  با مشتري و احتياجات مشتري

در اين بخش به دنبال تصميم‌گيري در مورد نيازهاي مشتري، اولويت مشتريان، سطح خدمت‌دهي به مشتريان، قوانين و نحوه سفارش‌دهي از طرف مشتريان تصميم‌گيري مي‌شود. با توجه به اين نوع تقسيم‌بندي، حمل نقل کالاها به مشتري در بخش جريان مواد و موجودي‌ها بررسي خواهد شد. در اين شيوه تصميمات بايد يکپارچه باشند و حوزه‌هاي تصميم‌گيري از يک ديگر مجزا نيستند و با يکديگر تا حد زيادي همپوشاني دارند. به عنوان مثال براي تصميم‌گيري در مورد سطح خدمت مشتري بايد همزمان در مورد تعداد انبارها، مکان انبارها، ظرفيت انبارها، موجودي ذخيره شده، نوع سفارش‌دهي، مقدار سفارش‌دهي، بازه زماني سفارش‌دهي، نوع حمل و نقل، برنامه‌ريزي توليد و ... تصميم‌گيري شود. بنابراين براي يک تصميم‌گيري مناسب بايد يک سيستم اطلاعاتي قوي و يک ساختار پشتيباني تصميم‌گيري هم براي زنجيره تأمين وجود داشته باشد.[2]

 انواع تصميم‌گيري در زنجيره تأمين

تصميم‌گيري در زنجيره تأمين را مي‌توان به سه بخش استراتژيک، تاکتيکي و عملياتي تقسيم‌بندي کرد.

تصميمات راهبردي:

تصميماتي هستند که براي يک افق زماني بلند اتخاذ مي‌شوند و ارتباط بسيار نزديکي با راهبرد‌هاي شرکت‌ها و سازمان‌هاي مرتبط در زنجيره تأمين دارد. تصميمات گرفته شده در سطح راهبردي به يکديگر مرتبط هستند. به عنوان مثال: تصميمات مربوط به انتخاب حالت و نوع حمل و نقل وابسته به انتخاب محل انبارها، عمده فروش‌ها، تأمين‌ کنندگان، سايت‌هاي توليدي و سياست‌هاي موجودي و ... است[4].

تصميمات تاکتيکي:

در سطح تاکتيکي تصميمات ميان مدت هستند، مانند پيش‌بيني تقاضاي هفتگي، توزيع و برنامه‌ريزي حمل و نقل، برنامه‌ريزي توليد، برنامه‌ريزي احتياجات مواد و...[4].

تصميمات عملياتي:

تصميمات عملياتي کوتاه مدت هستند و تمرکز آنها بر روي فعاليت‌هاي روزانه است و تلاش اين دسته از تصميمات اين است که بطور موثر و کارآمد جريان مواد و عمليات‌هاي روزانه را مديريت کنند. در سطح عملياتي تصميمات کوتاه مدت هستند و در واقع تصميمات مربوط به کارکردهاي روزانه و تسهيل آنها مي‌باشد.  مرز و محدوده بين تصميمات تاکتيکي و عملياتي کمي مبهم است و در بسياري مواقع خيلي قابل تفکيک نيستند[3]

بنابراين مي‌توان انواع تصميم‌گيري و فازهاي تصميم‌گيري را به سه بخش تقسيم کرد[4]:

فازهاي تصميم‌گيري در زنجيره تأمين

  1. راهبردهاي زنجيره تأمين
  2. برنامه‌ريزي زنجيره تأمين
  3. عمليات زنجيره تأمين

جدول 1-1 تصميمات و انواع آنها را در حوزه‌هاي مختلف تصميم‌گيري زنجيره تأمين نشان مي‌دهد. البته تقسيمات گوناگوني حسب اهميت عناصر در زنجيره تأمين مي‌تواند در جدول وجود داشته باشد اما مهمترين تصميمات که ناشي از اهميت موضوعات در زنجيره تأمين مي‌باشد معمولا در نظر گرفته مي‌شوند.  همانطور که در جدول 1-1 مشاهده مي‌کنيد هر کدام از حوزه هاي تصميم‌گيري شامل تصميماتي مي‌باشند نوع اين تصميمات مي‌تواند راهبردي، تاکتيکي و يا عملياتي باشد.  به عنوان مثال: تصميم‌گيري در حوزه موقعيت تسهيلات زنجيره تأمين شامل تصميمات زير مي‌باشد.  تصميم‌گيري در مورد تعداد تسهيلات، تعداد رده‌ها، موقعيت تسهيلات، وطراحي تسهيلات مي‌باشد. که سه تصميم اول از نوع تصميمات راهبردي هستند و طراحي تسهيلات از نوع تصميمات تاکتيکي است.  درحقيقت طراحي تسهيلات به بازار و نوع محصول و موقعيت مکاني انبارها و تعداد انبارها وابسته است و روش توليد و مباحث تکنيکي و تکنولوژيکي در آن اثر گذار هستند.  در حوزه جريان مواد انتخاب نوع حمل و نقل جزء تصميمات راهبردي است، اين امر واضح است زيرا نوع حمل و نقل، محل قرارگيري انبارها و سايت‌هاي توليدي، فواصل بين توليدکنندگان و عمده فروش‌ها، نحوه توزيع و سياست‌هاي موجودي برهم اثرگذار هستند و براي تعيين هر کدام از آنها بايد مطالعه دقيق روي موارد ديگر و عوامل اثرگذار صورت گيرد. از طرفي انتخاب نوع حمل و نقل بر روي رضايت مشتري اثر گذار خواهد بود. به همين جهت اين نوع تصميم‌گيري به علت اثرگذاري بلند مدت و اثرات آن در زمره تصميمات راهبردي قرار مي‌گيرد. بنابراين مشاهده مي‌کنيد که هر تصميم مي تواند به تصميم يا مجموعه‌اي از تصميمات قبلي و فعلي وابسته باشد. مي‌توان مجموعه‌اي از تصميمات کلي در سطح راهبردي را بصورت زير بيان داشت:

  • موقعيت مکاني و تعداد مراکز توليد
  • موقعيت مکاني و تعداد انبارها
  • تصميم‌گيري در مورد ساخت يا خريد قطعات
  • انتخاب تأمين کنندگان
  • انتخاب نحوه حمل و نقل
  • سطح سرويس مشتري و سياست‌هاي ارتباط با مشتري

از طرفي همانطور که عنوان شد تصميمات راهبردي وابسته به اهداف بلند مدت و ماموريت‌هاي سازمان‌ها و شرکت‌هاي زنجيره تأمين هستند و در حقيقت ساختار تصميم‌گيري در اين نوع تصميم‌گيري به گونه‌اي است که اهداف سازماني و ماموريت‌هاي سازمان را محقق کند.  يکي از مباحث و محدوديت‌هاي مهم در بحث تصميم‌گيري استراتژيک، مباحث مالي و منابع مالي مي‌باشد. از طرفي بايد به اين موضوع مهم توجه داشت که بسياري از تصميمات چند جنبه دارند جنبه کلي و جنبه  جزئي. به عنوان مثال: پيش‌بيني تقاضا از دو جهت قابل بررسي است.

1- پيش بيني کلي و تشخيص بازارهاي آينده : در اين نوع تصميم‌گيري بايد پيش بيني کلي محصولات و بازارهاي فروش در 3 تا 5 سال آينده مورد بررسي قرار گيرد. اين نوع تصميم‌گيري مربوط به سطوح راهبردي است. و در آن نيازي نيست اجزاء تقاضا به ريز بيان شوند. در اين سطح بايد در مورد بازارهاي آينده و محصولات آينده نيز تصميم‌گيري شود. بعنوان مثال پيش بيني مي‌شود در کشور ايران تقاضاي يک اتومبيل 9000 دستگاه در طول يک سال و 20000 دستگاه در طول 3 سال باشد.

2- پيش بيني جزئي تقاضاها: در اين نوع تصميم‌گيري بايد به تفکيک مشتريان و تقاضاي آنها پيش‌بيني صورت گيرد، اين نوع پيش‌بيني در حقيقت براي سياست‌هاي سفارش دهي و نوع سفارش دهي کاربرد دارد از طرفي در مورد مثال پيش‌بيني خودرو، فرض کنيد، در جهت برآورد تقاضاي شهر تهران در هر ماه ملزم به توليد 500 دستگاه خودرو باشيم که ممکن است در ماه‌هاي مختلف با نوسان همراه باشد. با توجه به اين عدد در مورد برنامه‌ريزي توليد و نوع سفارش‌دهي و زمان‌بندي سفارش، تصميم‌گيري مي‌کنيم اين نوع تصميمات در گروه تصميمات عملياتي و تاکتيکي جاي دارند.

بنابراين بايد هر تصميم را در تمام جنبه‌ها بررسي کرد و تصميمات بگونه‌اي يکپارچه باشند که تا حد ممکن تناقضات و تعارضات پيش آمده خللي به کارآيي و کارکرد زنجيره تأمين وارد نکند.

بررسي تصميمات زنجيره تأمين و مقايسه بين 2 نوع تقسيم بندي 

شکل 1-1  ارتباط بين تصميمات زنجيره تأمين

بررسي مدل تصميم‌گيري شکل 1-1 نشان مي‌دهد که  تصميم‌گيري راهبردي در اين مدل شامل سه دسته تصميم گيري مي شود[1]. اين گونه که به نظر مي‌رسد هدف از ارائه اين نوع تصميم‌گيري حوزه‌بندي و ايجاد روابط بين تصميم‌گيري در حوزه‌هاي تخصصي زنجيره تأمين است و تصميم‌گيري در مورد اهداف و خدمات مشتري و در مورد سطوح عملياتي و يکپارچگي و برون‌سپاري جزء تصميمات راهبردي آورده شده‌اند که طبيعتا روي تمام تصميمات ديگر زنجيره تأمين اثر گذار هستند. از طرفي مي‌توان تصميم‌گيري و حوزه‌هاي تصميم‌گيري را به گونه‌اي ديگر در نظر گرفت. در هر حوزه تصميم‌گيري تصميمات راهبردي، تاکتيکي و عملياتي وجود دارند، تصميمات را با اين نگرش دسته‌بندي مي‌کنيم. با توجه به اين ديدگاه مي‌توان تصميم‌گيري را با توجه به اهداف جانبي و کلي زنجيره تأمين افزايش يا کاهش داد.  تصميماتي که در جهت رسيدن به اهداف کلي زنجيره تأمين هستند و تصميماتي که مي‌توانند در رسيدن به اهداف جانبي زنجيره تأمين کمک کنند در حوزه‌هاي مختلف تصميم‌گيري زنجيره تأمين آورده خواهند شد. در ادامه به بررسي تصميمات کلي زنجيره تأمين از ديد تقسيم‌بندي نوع تصميمات در هر حوزه تصميم‌گيري زنجيره تأمين مي‌پردازيم و در نهايت در جدول 1-2 تصميماتي را که در زنجيره تأمين سبز بيشترين اهميت را دارند، ارائه مي‌کنيم[2].

مطابق جدول 1-1 حوزه‌هاي تصميم‌گيري در زنجيره تأمين به 4 حوزه:  

  1. قرارگيري و موقعيت تأسيسات و تسهيلات
  2. جريان موارد و موجودي‌ها
  3. اطلاعات و سيستم‌هاي اطلاعاتي
  4. خدمات مشتري و مصرف کنندگان

تقسميم بندي مي‌شود. تصميم‌گيري در حوزه‌هاي مختف تصميم‌گيري بايد به گونه‌اي باشد که تصميمات راهبردي، زمينه را براي تصميمات تاکتيکي و عملياتي ايجاد و کنند و تصميم‌گيري در سطوح تاکتيکي و عملياتي به گونه‌اي باشد که اهداف زنجيره تأمين محقق شوند. از طرفي نکته بسيار مهم در تصميم‌گيري در زنجيره تأمين جريان اطلاعات مي‌باشد. جريان اطلاعات بايد هم در بين سطوح تصميم‌گيري و هم در بين حوزه‌هاي مختلف تصميم‌گيري برقرار باشد تا تصميمات يکپارچه و اثر گذار باشند و تعارض و تناقض بين تصميمات تا حد ممکن حداقل شود.  به همين دليل است که وجود يک سيستم اطلاعاتي قوي و يک سيستم پشتيبان تصميم‌گيري براي موفقيت يک زنجيره تأمين ضروري است. [3]

در جدول 1-1 همانطور که مشاهده مي‌کنيد تمامي تصميمات در تمام حوزه ها به تفکيک در مورد در سه بخش راهبردي، تکتيکي و عملياتي قرار دارند که اين امر اهميت تصميمات رامشخص مي‌کند. از طرفي نقطه قوت تقسيم‌بندي ارائه شده در [1] اين است که روابط تقدم و تأخري بين تصميمات نشان داده شده است و اين امر ارتباط بين تصميمات مختلف را نشان مي‌دهد.


 جدول 1-1 تصميمات زنجيره تأمين در سطوح و حوزه‌هاي مختلف


جدول 1-2 تصميمات اثر گذار زنجيره تأمين در محيط زيست طبيعي

نتيجه‌گيري

با توجه مباحث مطرح شده مي‌توان حوزه‌هاي مختلفي را در زنجيره تأمين با توجه به هدف زنجيره در نظر گرفت و تصميمات مختلف را با توجه به افق زماني در هر کدام از اين حوزه‍‌ها تعريف کرد. از طرفي با توجه به هدف زنجيره تأمين بعضي از تصميمات از اهميت بيشتري بر خوردار خواهند بود مانند تصميمات موثر در زنجيره سبز. 


منابع: 


Andre Langevin , Diane Riopel . Logistics Systems Design and Optimization.1
Environmental and Sustainability Ethics in Supply Chain Management Benita M. BeamonIndustrial Engineering, University of Washington, USA.2

Ram Ganeshan and Terry P. Harrison. An Introduction to Supply Chain Management. Penn State University

.3

Ballou, R.H. (1999) Business Logistics Management: Planning, Organizing, and Controlling the Supply Chain, 4th Edition, Prentice Hall, New Jersey.4



استفاده از مطالب با ذکر منبع کلينيک تخصصی زنجيره تأمين بلامانع است.